saMgItasArAmR^itoddhAraH
This book by king Tulaja stands foremost among the lakshanagranthas during modern times. This work serves as a source material for reference in the field of dance & music. It has 14 chapters. 

saMgItapraNavaM smR^itvA natvA tadupadeshakaM
shAstrapravartakAMshcaiva bharatAdimunIn gurUn || 1

shrIshaMbhoH karuNAsiMdhoH prasAdAttulajAdhipaH
sukhaM bodhAya sadrAgavivekaM racayatyamuM ||

atha svarashrutigrAmajAtyAdibhyaH samutthitAH
rAgA bahuvidhAH proktA munibhirbharatAdibhiH ||

te hi melodbhavA rAgAsteShu yuktipuraH saram
nirUpyaMte mataMgAdiR^iShiproktaprakArataH ||

yoyaM dhvanivisheShaH syAt svaravarNavibhUShitaH
raMjako janacittAnAM sa rAgaH kathyate budhaiH ||

svaravarNavishiShTena dhwanibhedena vA janaH
raMjyate yena kathitaH sa rAgaH saMmataH satAM ||

ashvakarNAdivadrUDo yaugiko v.Api maMthavat
yogarUDhashcaiavA rAgo GyeyaH paMkajashabdavat ||

teshvanekavidheshveva grAmarAgAdayaH punaH
rAgA aMtarabhASHAMtA mArgarAgAH prakIstitAH ||

ato gaMdharvalokeShu prayojyAste vyavasthitAH
rAgAMgAdhyAstu catvAraH prasiddhA deshasaMGYitAH ||

rAgAMgAdiniruktishca mataMgenaiva darshitA
grAmotthAnAM tu rAgANAM chAyAmAtraM bhajaMti hi ||

gItaGYaiH kathitAH sarve rAgAMgAstena hetunA
bhAShAcchAyAshritA ye ca jAyaMte sadRnshAH kila ||

bhAShAgAstena kathyaMte gAyakaiH sautikAdibbiH
karuNotsAhashokAdiprabalA yA kriyA tataH ||

jAyaMte ca tato nAma kriyAMgAstena kAraNAt
rAgachAyAnukAritvAdupAMgamiti kathyate ||

tatra prasiddhividhurAMstyattuktvA rAgAMstu kAMshcana
sarvatra lakshyamArgetra saMprati pracaraMte ye ||

ta eva saMgRAhItavyA rAgA iti vinishcayaH
trishu grAmeShu gAMdhAragrAmaH svarge prakIrtitaH ||

mahItale tu dvau grAmau syAt ShaDjagrAma AdimaH
dvitIyo madhyamagrAmo natvetallakshma lakshitaM ||

lakshye tu dRishyate kvApItyasyAsatprAyatA matA
atotra madhyamagrAmajanyarAgaShu paMcamaH ||

svopAMtya shrutisaMsthaH sannaiSha lakshyeShu dRishyate
tataH syurakhilA rAgAH ShaDjagrAmasamudbhavAH ||

taduktaM maMtrirAmeNa svaramela kalAnidhau
deshIrAgAshca sakalAH ShaDjagrAma samudbhavAH ||

grahAMshatArasamaMdrAdishADavODuvapUrNatAH
deshItvAtsarvarAgeShu bhavaMti na bhavaMti ca ||

prakAshayatyevameva caturdaMDiprakAshikA
grAmeShveteShu gAMdhAragrAmo nAsti mahItale

svargaloke vartategau sarveShAreva SaMmataM
asmAbhirmadhyamagrA mopyasatprAya itIryate

tathAhi madhyamagrAme trishrutiH paMcamaH khalu
varAlImadhyamo jAtaH sa punarlakshyamArgataH

madhyamAdiprabhRAtiShu madhyamagrAmajanmasu
rAgeShu dRishyate naiva varAlImadhya nastataH ||

ayukto madhyamagrAmo lakshyamAlga virodhataH
eka eva tataH ShaDjagrAma ityavadhAryate

ShaDjagrAmodbhavA rAgA ityanena nirUpitaM
taduktaM hi viTThalIye grAmaikatvasamarthanaM

svarANAM ricayo grAmo mUrchanAdisamAshrayaH
bharatenodite shAstre grAman dvau ShaDjamadhyamau

ShaDjagrAmaH paMcame kiMtu ShoDashIM shrutimAshrite
svaresmin paMcame kiMtu ShoDashIM shrito.Ashrite

tadaiva madhyamargAmaH setra rAge na dRnshyate
ShaDjageAmAshritAn rAgAn sarve gAyaMti gAyakAH

tasmAnmukhyatamaH shaDjagrAma eva na madhyamaH
gAnAdau gRnhyate yena svareNa tulito dhvaniH

sa ShaDjaH shratishabdena loka uddhuShyate janaiH
svaro dhartaYya ityukte nikhilottara gAyanaiH

dhriyate yaH svaraH sa syAt ShiDja eva na cAparaH
tAdRAk ShaDjapradhAnatvAdgrAmoyaM hi prashasyats
svaramelodbhavA rAgAH kathyaMte lakshyavedibbiH
kathaM ShaDjagrAmajanyA rAgA iti bhavanmatam
iti ceducyate ShaDjagrameNaiva samAshthakaH
ghaTakuMbhAdivanmelashabdo loke pradRAshyate
tasmAtkvacitsvarrgrAmaH svaramela itIryate
ShaDjapradhAnato grAmaH ShaDjagrAmaH prakIrtitaH
vyutpannA ye mataMgAdhyai rAgAste dashalakshaNAH
bhavaMti tallakshaNAni vyAkhyAtAm ca tairyathA
tathaiva tAni likhyaMte yathAvadanu pUrvashaH
grahAMshatAramaMdrAshca nyAsA panyAsakau tathA
api saMnyAsavinyAsau bahutvaM cAlpata yathA
lakshNAni desheitAni rAgANAM munayobruvan
dashAnAmapi caiteShAM kramAllakshNa mucyate
yenAdau gIyate gIte svareNa sa bhavedgrahaH
bahusho gIyate yena svareNAMshaH sa kathyate
aMshaH svaropyasAvena jIvasvara iti samRntaH
nIcaiH svarNa yadgAnaM sa maMdrasvara ucyate
uccaiH svareNa yadgAnaM sa tArasvara ucyate
nyAsasvaraH sa kathito yena gItaM samApyate
avAMtarasamAptiM yo rAgasya vitanoti saH
apanyAsaH sa smRntonyastvAtyaMtikasamAptikRAt
iti bhedo bhavennyAsApanyAsasvarayordvayoH
saMnyAro nAma gItAdhyakhaMDaryaiva samAptikRAt
gItakhaMDAdhyAvayavasyAMte tiShTati sa svaraH
vinyAsa etau saMnyAsavingAsau bharatAdibhiH
aMtarbhUtAvapanyAsasvara evetu kIrtitaM
alaMghanaM tadabhyAso bahutvaM dvividhaM mataM
svarasyAsparshanaM yattallaMghanaM parikIrtitaM
sAkalyena svarasparshastvalaMghanamiti smRAtaM
yadekashya svarasyaiva nairaMtaryeNa vAthavA
vyavadhAnena syAdbhUyo bhUyopyuccAraNaM hi tat
abhyAsa iti shaMsaMti bahutvaM dvididhaM tataH
alpatvaM ca dvidhA proktamanabhyAsAcca laMghanAt
pUrvoktAbhyasarAhityamanabhyAsaH prakIstitaH
pUrvoktAlaMghanAbhAvo laMghanaM parikIrtitaM
lakshaNAni deshApyevaM lakshitAniha prasphutaM
pretyekamatha rAgANAM melanAdi nirUpyate
rAgAH samyak nirUpyaMte hyudAharaNa pUrvakaM
melaGYAnaM vinA melajanyaM GYAtuM na shakyate
tasmAttanmelabodhArthaM tatrvarUpaM mirUpyate
ShaDja Adhyastadupari catvAraH kramashaH rvarAH
RnShabhAkhyAtakAsheapi gAMdhArAkhyAtakAshcate
Adhyastcatra na gAMdhAra shcaturtha RaShabho nahi
RAShabhAvapi gAMdhArau dvitIyakatRAtIyakau
prathemAditrayaM hyatra bharedRAShabhasaMGYataM
dvitIyAditrayaM cAtra gAMdhArasaMGYitaM bhavet
ShaDjasvarasya puratashcatvAraH syuH svarA yathA
paMcamasyApi puratashcatvAraH syuH svarAshatha
dhairatAdyA niShAdAdyAH prathamAdhyAstu dhaivatAH
dvitIyAdyA niShAdAH syurmukhAryAdiShu tu trishu
rAgeShratha dhanI shuddhau dvitIyau tu dhanIritau
paMashrutirdhaivatashia kaishikyAkhyaniShAdataH
tRAtIyau shaTshrutistho dhaH kAkalyAkhyaniShAdakaH
triShveShu yugaleShvanyataratsaMgrAhyabhIritaM
svareShu dvAdesjarveShu tattadrAgopaypgataH
tattatrvarasamUhAtma mela ityevabhIritaH
vishaSharaMGyayA samyak saMGyitA ye svarAH purA
ta etepyatra viGYeyastadvisheShapuraH saraM
svarAH syuH shrutiniShpannAH shrutinyUnAdhikatvataH
ete bahuvidhAH shuddhA vikRAtA vyavahAlikAH
iti tridhA nigadHyaMte, tAna braUmotra vishaShataH
ShaDjAdyAH shuddhashabdAdyAH svarAH shuddhA itIritAH
shuddhaShaDjastathAshuddharShobha ityAdinAmabhiH
atraite vyavahartavyA vikRAtAsta ttadAkhyayA
 


Copyright ? None. Can be Reproduced in any manner, in whole or part .