rAgataraMginI
This work by Lochana is an authentic work on the theory of music. Importance is given to raga
and its various aspects. It has 5 chapters called Tharangas. Of this, 4 tharangas deal with pictorial forms and illustrations by means of songs composed in six principal ragas and 36 raginis.
nAbherurdhvaM hrudisthAnAnmArutaH prANasaMGNAkaH
nadati brahmarandhrAnte tena nAdaH prakIrtitaH
AkAshAgni marujjAto nabberUrdhvam samuccaran
mukhetiVyaktimAyAto yaH sa nAda itIritaH
sa ca prANibhavoprANibhava ubhayasaMbhavaH
AdhyaH KAyabhava VINAdibhavopi dvptIyakaH
tRAtIyopi hi vaMshadibhava itthaM tridhAmataH
yaduktaM braHmaNasthAnaM braHmagranthishca yo mataH
tanmadhye saMsthitaH prANaH prANAdva hnisamudbhavah
na nAdena vinA gItaM na nAdena vinA svaraH
na nAdena vina GNAnam na nAdena vina shivaH
etAdRAshanAdamaya murchhanAdhIna ca rAgotpattiH
taduktaM svaraH sammUrchhayate yatra rAgatAM pratipadyatel
mUrchanA gIyamAnagIte kvacijjAyate iti gItaM nirUpyate taMtrAbhiyuktAH
gItaM
dhAtumatusamAyuktaM gItamityucyate bhudhaiH
tatra nAdAtmako dhaturmaturaksharasaMbhava MI
ata eva KevalA ksharasaMcaye gItavyavahAto maturiti bhantavyaM
tacca gItaM dvividham
gItaM tu dvividhaM praktaM yaMtragAtra vidhedataH
yaMbraM syodveNuVINAdi gAtraM tu mukha mucyate
pratyekametadapi dvividhaM
nibaddhamanibaddhaM ca gItaM dvividhamucyate
anibaddhaM bhavedgItaM varNAdiniyamairvinA
yadVA gamakadhAtvaMga varNAdi niyamairvinA
nibaddhaM ca bhavedgItam tAlamAnarasAjncitaM
chaMdo gamakadhAtvaMgaVarNAdiniyamaiH Akrutam
gamakAH KaMitAdayaH
dhAturnAdaH
aMgAni padAni
tena birudAdIni
tAlAshca cajncatpuTacAcapuTadayaH
mAnaM tu PrasiddhaM
rasAH shruMgArAdayaH
chaMdAMsi elAjhuMbakAdInI
eteShAM prapaMcastu matkrutarAga SaMgIta saMgrahenve shtayaH
tAdrushamapi gItaM dvividhaM
mArgadeshI vibhedena gItaH tu dvividhaM mataM
mArgAstu gaMdharvAdigItagatayaH
deshyashca tattdrAgAShtitA
stAstAstattddeshagItagatayaH
I ha tu masgAbhAvAnnodahrutAh
agre tu kvacidudAhartavyAH deshyAmapi svadeshIyatvAt prathamaM
mithilApabhraMshabhA ShayA ShrIvidhyApatiKavini badhdAstAstA
maithilagItagatayaH pradarshyante
atha yaMtrajAdirAgasAmAnyotpattyupayuktasaMsthiti sAdhanIbhuta svarasaGNA
prakaraNaM
svasvasheShaShrutiM tyuktvA yadA rishabhadhaivatau
gIyate guNibhiH sarvaistadA tau komalau matau
gPAhNati madhyamasyApi gAMdhAraH prathamAM shrutiM
yadA yada janairesha tIvra ityabhidhIyate
dvitIyamapi cedevaM tadA tIvrataraH smRataH
tRntIyAmapi cedevaM tadA tIrratamH smRataH
caturthImapi cedevamatitIvratamaH smRataH
atitIvratamo gastu sAsaMge ParigIyate
ShaDjasya ca niShadashced gRAhNAto prathamAM shrutiM
tadA saMgItibhiH sopi tIvsa ityabhidhIyate
dvitIyAmapi cedevaM tada tIvratamaH smPAtaH
trutIyAmapi cedevaM tadA tIvratamaH smPAtaH
Sha Djasya dve shrutI grahNan nishAdah kAkalI smRAtaH
tIvsatrare nishAdaiva geya saiva vicakshaNaih
sapayo rishayoshcaiva tathaiva ganiShAdayoH
saMVAdaH kathito viGNAirmasyoH svarayotbhithaH
hRAdi maMdro gale madhyo mUrdhni tAra iti kramAt
dVigaNaH pUrvapUrvasmAt svaraH syAduttarottavaH
ShrutinAmAni tIvrAkumudvatI i:
vINAyAM sarvarAgANAM saMsthitistu yA
tasyA vadanamAtreNa svaravyaktiH prajAyate
tAstu saMsthitayaH prAcyo rAgANAM drAdasha smrutAH
yabhirAgAH pragI yante prACIna rAgapAragaiH
bhairavI To Dika tadvat gaurI karNATa eva ca
kedAra imanastadvat sAvamgo megharAgakaH
dhanAshrIH pUrvI kiMca mukhArI dIpakastathA
eteshAmevasaMsthAne sarve rAgA vyavasthitAH
tatra yadrAgasaMsthAne ye ye rAgA vyavasthitAH
yathA yadrAgasaMsthAnaM tattathaiva vadAmyaham
- iti saMsthAna SaMGNA prakaraNaM
1. bhairaVI
shudhdAH saptasvarA ramyA vAdanIyAH prayatnataH
tera vAdanamAtreNa bhairaVI jAyate shubhA
anye to bhairaVIrAge dhaivataM komalaM viduH
tada shudhdaM yatastAdruk nAyaM rAgonurAMjakaH
2. TODI
shudhdAH saptasvarAH kAryA ridhau toshuca komalau
ToDI surAgiNI GNeyA tato gAyatanAyakaiH
3. gaurI
evaMsati ca gAMdhAra dve shrutI madhyamasya cet
gRahNAti KAkalI niH syAt tadA gaurI pravastate
asyArthaH: rishabhadhaivatau komalau bhavataH
gAMdhArashca madhyamasya shrutidvayaM gRAHNAti
nishAdashca shaDjasya shrutidvayaM gRahNAto
tadA gaurI soMsthAnaM bhaVati
4. karNATaH
ShudhdAH saptasvarAsteshu gAMdhAro modhyamasya cet
gRAhNAto dve shrutI gItA karNATI jAyate tadA
asyAsthaH -shudhdeShu saptasvareShu gAMdhAro madhyamasya
shrutidvayaM gRAhNAto tadA kAnarAkhyAtaM karNATasaMsthAmaM bhovati
5. kedAraH
evaM sati nishAdashcet kAkalI bhavati sphuTaM
VINAyAM vyaktimAdhatte tedAsasaMsthitistadA
asyAsthaH - gAMdhAro medhyamasya shrutidvayaM gRahNAti
nishAdashca shaDjasya shrutidvayaH gRAPoNAti tadA kedAsasaMsthanaM
bhavati
6. ImanaH
eraM sati ca saMsthane madhyamaH paMcamasya cet
gRahNAti dve shrutI rAga Imano jAyate tadA
asyArthaH - gAMdhAro madhyamasya shrutivayaM gRAHNAti
nishAdashca shaDjasya shrutidvayaM gRAhNAti
madhyamaH paMamasya shrutidVayaM gRahNAti tadA Imana SaMsthAnaM bhavati
7. sAsaMgaH
eVaM sati ca gAMdhAraH shuddhamadhyamatAM vrajet
dhashca shuddhanishAdaH syAt sAraMgO jAyate tadA
8. meghaH
dhanishAdau ca shArngarya karNATarya gamau yadi
bhavetAM rAgarAjanyo megharAgaH prajAyate
aryArthaH:- gAMdhAro madhyamarya shrutidvayam gRnhNAti
madhyamaH pajNcamarya shrutidvayam gRAhNAti
madhyamaH shudhdo bhavati
tadA meghasaMsthAnaM bhavati
9. dhanAshrIH
riShabhaH komalo gastu dve shrutI madhyamarya cet
gRAhNAti
madhyamaH paMcamarya shrutidvayaM gRAHNAti
tadA dhanAshRsaMsthAnaM bhavati
10. pUrVA
Imanasvarasa MsthAne nishAda prathamAM shrutiM
gRAHNAni dhaivatashcaisha pUrVAyAH svarasaMsthitiH
asyArthaH:-
gAMdhAro madhyamasya shrutidvayaM gRAhNAti
madyamaH POaMcamrya shrutidvayaM gRAhNAti
nishAdaH ShaDjasya shrutidvayaM gRAhNAti
dhaivatashca niShAdasyaikaM shrutiM gRAhNAti
tadA pUrVasaMsthAnaM bhavati
11. mukharI
shushaH saptarvarAsteShu dhaivataM komalo bhavet
INAyAM jAyate shudhdA mukhArI saMsthitiscadA
asyArthaH:- shudhdasapta sivareShu cedhdaivataH komalo bhavati
tadA mukhArI saMsthi tirbhaVati
12. dIpakaH
sarvatmilitvA dIpakopi lekhyaH
JanyarAgAH
bhairavIsaMsthitau
nIlAMbarI sadA geya bhairavIrAgiNIsthitau
ToDIsaMsthitau
ToDI SurAgiNI kApi svasthitau saiva gIyate
gaurIsaMsthitau
mAlavaH sthAnguNamayaH shrIgaurI ca visheShantaH
caitIgaurI tathA prokta pahaDI gautikA punaH
deshIToDI deshakAro gaurI rAgeShu sattamaH
trivaNaH syAnmUlatAnIdhanAshrIshca vasaMtakaH
gewrA bhairavI rAgashca vibhAso rAgasattamaH
rAmakalI tathAgeyA gurjarI bahUlI tataH
revA ca bhatiyArashca ShaDrAgashca thottamaH
mAlavaH paMamaH kiMca jayaMtashrIsha rAgiNI
AsAvarI tathA GNeyA devagAMdhAra eva ca
siMdhI AsAvarI GNeya GNeya guNakarI tathA
gaurI saMsthanamadhye tu ete rAgA vyarasthitAH
karNATasa Msthitau
ShADavaH kanaro rAgo deshI vikhyAtimAgataH
vAgIshvarIkAnarashca khaMmAicI tu rAginI
soraThaM parajo mArU jaijayaMtI tatha parA
kakubhopica kAmodaH kamodI lokamodinI
kedArI rAgiNI yA gausaH syAt mAlakaushikaH
hiMdolaH sugharAI syAdaDAno rAgasattamaH
gArekAnaranAma ca shrIrAgashca sukhAvahaH
karNATsaMsthitArete rAgAH SantIti nishcitAM
kedArasaMsthAne shrutaH kedAranATataH
AbhIranATanAmA ca geyo rAgastathAparaH
svaMbAvatI tato GNeya shaMkarAbharaNastathA
bihAgarAca hambIraH shyAmaH shrutimanoharaH
chhAyAnaTashca bhYpAlI gneya bhImapalAsikA
kaushikashca tatha geyo mArU Rago vicakshaNaiH
ImanasaMsthAne
ImanasvarasaMsthAne shudhdakaly ANa IritaH
PpUriyA viditA loke jayatkalyANa eva ca
sAraMgasaMsthane
sAraMgasaMsthAndH prathamA paTmaMjarI
VruMdAvanI tatha GneyA sAmaMto baDahaMsakaH
megasaMsthAne
megarAgerya samsthAne meghI mallAra eva Ca
ghauDasAraMganATau ca rAgo velAvalI tathA
alahiyA tathA GneyA shudhdaUhava eva ca
deshI sUhava deshAkhau shudhdenATastathaiva ca
dhanAshrIsaMsthAre
dhanAshrIsvarasaMsthAne dhanAshrIrlalithstathA
pUrvAsaMsthAne
pUrvAyAH svarasaMsthAne pUrvaivaparigIyate
mukhArI saMsthAne
mukhArIsvarasaMsthane mukhArI parigIyate
sarveshAmatha rAgANAM ye yenukramataM svarAH
teshu sarvasvareshvAdhyaH shaDja ityabhidhIyate
tathAhi-
sarigA mapadhA niH saH sAnidhapamagA risaul
rohAvarohayogena saMpUrNA bhairaVI matA
evaM tattadrAgasvarArohAvarohAstavanyara draShTVyAH
ihata vistarabhayaAnna likhitAH
atha sakala deshasAdhAraNaguNiga prasidhdarAgasaMkarAH
shrImadvelAvalAt guMDayogAt kAmodapaMcakaM
tatrAdhyaH shudhdayogAttu dvitIyopi ca vakshyate
kAmodakedAriyogAt sAmaMtAkhyo bhavetsa tu
tilakAdikaSha Dr AgayogAttu tilakAdikaH
KalyANAdlyo bhavet guMDashrAmadI manayogataH
varArI gurjarI gaurt shyAmA cAsAvarIti ca
gAMdhArasaMyutA etAH syuH shDrAga itIritaH
gurjaryAsAvarIyogAcchrImadguNakarI matA
shivarATmilanAdanyA dhanAshrIH kumbharIto ca
mAlavashrIH shudhdamalArairmadhuvinirmitiH
harabhUShaNashudhdAbhyAM naTTanArAyaNena ca
sarasVatyAH samutpatto rdhanAshr IrmAlavAvalaiH
gauryA ca baDahaMsaH, syAt kAnaradhdavaladapl
pUriya rAgiNI saiva maMgalAShIakasha bditA
KedArAcalagaurI shyAmA rAmatcaryArtha cedbhavet
velAvala kedArAbhyAM yogato narabhushaNaH
velAvala kedAratca kalyANairImanaH smrutaH
gaur I As AvarI deva girIbhibhairavAdapi
sindhurArAgataH prakto gAMdhAraH pRAthivItale
dhanAshrIH kAnarAyogAt vAgIshvaryAkhyarAgiNI
phirodastastu pUravigaurIshyAmAbhireva ca
varAdivaMgapAlAbhyAM vibhAsamilanAdapi
aDAnArAgiNI proktA, phirodastAt ghanena ca
kAnaDArAgiNI proktA sahAnA kApi rAgiNI
mArUdhavalakuMbhArIdhanAshrImilanAdbhavet
paTamAMjarI tataH, shudhda shaMharA bharaNAdapi
mallArakAnarAbhyAM ca deshAkhaM samud IritaH
gauDaSAraMgamilanAdbhavet velAvalI bhuvi
tatra soraTakauravyAmilanAt kaumudI matA
mArUdhavatakedArAjayatshrImilanAt bhavet
ghaMtolanAmako RAgaH saMgItibhirUrIkRAtaH
PUravIshailajAdevagiri bhirguMDayogataH
hAravatyAkhyasaMkIrNA rAgiNI lokadurlabhA
dhanAshrIpUriyAbhyAM ca bhavet bhImapalAsika
mAlashrIshudhda saMyogAt mallAra milanAdapi
khaM bAvatyAH samutpattirvadanti kila gAyakAH,
shailajAdeshakArAbhyAM TODItopi varAdikA,
ShaDrAgAsAvarI deshyo heturgAMdhAvarI bhavet,
sarasvatyatha mArushca kedArApi manoharA
bihAgarAsamutpattinidAnaM tritayaM mataM,
jayatshrIdeshkArAbhyAM lalitAdhyalilAvatI,
mAlavAcalagaurIbhiH trivaNAnilanAnmataH
guNigoShTIshu vikhyAtaH kopi rAgo manoharaH,
haMmIva ImanAt shudhdakedArayogataH smRAtaH
pUryA shrIrAgayuktA at kAnarA kiMciddheshataH
bhairavAt kiMcidAdAya tadA TaMkaH pravartate,
mallAramilanAt kiMait kedArAnAgadhvaniH,
gUrjaryA deshakArasheet kalyANjopi yuto bhavet
ahIrI rAgiNI samyA tadaiva shuvi jAyate,
shaMkarAbharaNo nAtaH soraTI saMgatau yadi
tadA tu rabhasAdiH syAnma MgalA kApi rAgiNI,
gAMdhArI gurjarI tadvat badAlI paMcamastaKA
bhairavIsaMyutaire tairbhavet sausAshTranAmakaH,
khaMbhArI pUriyAToDI yogAnnArAyaNo metaH,
manoharayutastadvat mAlavo rAja haMsakaH,
mAlashrI shuddha TaMkaistu bhavedbhImapalAsika,
shrImanmAlavagAMdhAraba DahaMsairyto haraH
ShaDrAgadhavale hasMsairdeshI To DI yutairbhavet,
PUravI shuddhasAsaMgaisdevagiryapi rAgiNI,
kAnarAyatakalyANsaMyutAcet bihAgarA
tadA tu gItivikhyAtaH rAgaH kolAhalo mataH,
shaMkarAbharaNopetamAlashrIraMyuto yedi
shrIrAgrH sukhadaH kopi bhavet sheIramaNastadA,
kedArapUrav IvelAvelIbbiH kakubhA matA,
sarasvatya tu kuMbhAlI mAlashrIyogatopi ca,
devakArI bhavet kopi kadAcichrUyate tu & A,
shyAmAramakarIbhyAM ea shrI madgAMdhAlayogataH
bhulopetagurjaryA maMgalopetaguriarI,
varADIgausika cetyaH shrI pUrvaramaNapi ca
eteShAM saMkarAtkAi vicitrA nAma eAgiNI,
gaurI lalitayordeshakArasaMyogataH kila
trivaNAnAmako lAgaH saMgItIgItisattomaH,
aDAnAkAnarAvelAval IbhisnaTa pUrvakAt
nArAyaNAt samAkhyAtA kulAI nAma rAgiNI,
pUriyAmadhumAdhavIyogAdvAgIshvasI matA
baDahaMsa Ta MkagaurIShrIrAgo rAga sattamaH
pUryA velAval I todvat kakubhApi ArikA
eShAM paresparaM yogAt dakshiNanATopi sattamaH,
shaMkarAbharaNam gaurI madhupUrvA ea mAdhavI
velAvalI prastadvad dahanotaMkepUrvakaH
nArAyaNo bhavedrAgaH surlokepi durlabhaH
lalitapaMeama pUrvAbhiH lIlAvatimanoharI
yutau cattatra hiMdolaH tadaiva kila jAyate,
shrImatkalyANakAmoda sAma MtairmegharAgakaH,
mallAranaTasAraMgAstadvat velAvalI kila
devagiryAstu saMyogAdeteshAM paMeamaH smRntaH,
hiMdolAdardhamardhArdhaM kAnarArAgatopi ca
puriyAtopi tAvattu syAt samAdAya bhairwaH,
shaMkarAbhraNAt tadvat kAnarAmadhumAdhavI
etAvadyogataH proktA kamarAsatsukhAvahA
kedArAhiranAtau ca shuddho dhavala eva ca
vAgeshvarIkAnarashca yogAt syAt madhumAdhavI
laMkAdahanasora TIsaMkarAt kila jAyate
shakrasaMkramaNI nAma rAgiNI tu sukbAvabA
iti sakalasaMgItasiddhA rAgasaMkarAH
samayaH
sAgANAM gAnakA AH toMburunATake
shrIpaMeamIM samArabhya yAvatsyAt shayanaM hareH
tAvadvasaMtartflgarya gAnamerktaM manIShibhiH
iMdUtthAnaM samArabhya yAvaddurgA mahotsavaM
prAtargeyastu deshAkho lalitaH paTamaMjarI
bibhAro bhairaVI caira kAmodO guMDakaryapi
ekA varADi madhyAbne sAyaM karNATa mAlavau
nATo gauDI varADI ca gurjarI deshIreva ca
pUerAhNe gAnameteShAM nishiddhamiti tadvilah
naivAparAHNe gAtavyau bhairav Ilalitan kvacit
dashadaMDAtparaM rAtaru sarveShAM gAnabhIritaM
raMgabhUmau nRnpAGYAYAM kAladosho na vidyate
shuddhasAlagasaMKIrNadhAtumAturibhedataH
deshabhAshAvibhedAshca rAgasaMkhyA na vidyate
na rAgANAM na tAlAnAmaMtaH kutrApi vidhyate
yathA kAle samArabdhaM gItaM bhavati raMjakaM
ataH svarassya niyamAd rAgepi niyamaH kRntaH
arvAcInArtu
brAhme mubUrte gatavyo bhairavo rAgasattamaH
aruNedaya velAyAM geyA rAma karI punaH
prAtarvelAvalI gAyettAM toDI mati manoharAM
shaMkarAdau varADI ca geyA gAyakanAyakalH
divA tRntIya prahare gAkavyAsAvarI janaiH
kAphI madhyAbnamadhyw tu sAraMgopi ca gIyate
aparAhNe naTo GYeyastadvat gAyettu mAlvaM
aparAhNAvarAne VA sAyAhne sati yAtiVA
sAyaMkAlastu kAlovai gaurIrAgasya bhUtale
nishAmukhe tu kalyANaH kedArastu mahAnishi
dvitIyeprahare rAtrau karNATaH sarvasaMmataH
tRAtIyaprahare rAtrAvaDAnopi ca gIyate
aparAhNapi saurAShTsaH prabhAte saMgavepi ca
paMeamo neghasaMcAre mallAraH parikIrtitaH
alaM vA bahubbiH
bhujavasudashamitashAke
ShrI madballAlasenarAjyAdau
varShaikaShaShTibjoge munayastvAsan vishAkhAyAM
iti locanapaMditaviracitA rAgataraMgiNI samAptA
shubhaM bhavatu